Mo kí i yín kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí olóṣèlú tí ó ń wá ìbò yín, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí oníwàásù tí ó ń wá ọrẹ yín, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí olókìkí tí ó ń wá ìfọwọ́sí yín. Mo kí i yín gẹ́gẹ́ bí arákùnrin tí ó wá kìlọ̀ òtítọ́ líle kan tí ó wà nínú ìfẹ́ jíjinlẹ̀: Nàìjíríà kò ní àyíkà láti dára síi — Ìyípadà ní orílẹ̀ Amẹ́ríkà ní àkókò yẹn yàtọ̀ gan-an sí èrò ìyípadà ní Nàìjíríà. Ipò Nàìjíríà gba mí láàyè láti sọ pé, "ṣùgbọ́n ìyípadà tòótọ́ kò ní bẹ̀rẹ̀ ní Aso Rock tàbí ní ojú pópó. Yóò bẹ̀rẹ̀ nínú ọkàn yín."

Fún àkókò pípẹ́, a ti ń ké "ìyípadà" lójọ́ ìbò ní ọdún mẹ́rin mẹ́rin sí, síbẹ̀ a wà ní ipò kannáà ní ọkàn wa. A ti yọ ọkùnrin kan kúrò, kìkì a fi òmíràn rọ́pò rẹ̀ — ẹni tí ó wá láti inú ilẹ̀ kannáà ti ìwà ọ̀tẹ̀, ìwà àìsùúrù, ìwà ìbàjẹ́, ìnira àti àìmọ̀kan láàrin àwọn àìmọ́ míràn. Láti Èkó dé Maiduguri, láti Port Harcourt dé Sokoto, láti Òyó dé Niger, ìtàn náà ń tún ara rẹ̀ ṣe gẹ́gẹ́ bí ìlù ìgbàatijọ́ tí kò yí ìró rẹ̀ pa dà. Síbẹ̀ òtítọ́ tó dáni lọ́kàn — èyí tí a ti ń yàgò fún fún àkókò pípẹ́ — ni èyí:

A ń ṣe òṣèlú gẹ́gẹ́ bí eré ìdárayá láàrin àwọn ilé-ìwé. A wọ̀ aṣọ ẹgbẹ́ òṣèlú gẹ́gẹ́ bí jásí, a sì ń kígbe pé kí ẹgbẹ́ wa jẹ́, kì í ṣe pé kí orílẹ̀-èdè wa dìde tí yóò sì gbilẹ̀. A ń ṣe ayẹyẹ àwọn olè àti àwọn apànìyàn nítorí pé wọ́n wá láti ẹ̀yà wa. A ń gbèjà àwọn tí ó kùnà nítorí pé wọ́n pín èdè àti àpò wa. A ń kẹ́gàn ìjọba fún àìní iṣẹ́, síbẹ̀ a ń ṣe ayẹyẹ ìṣẹ́ kọ́sí àti ìwà ìbàjẹ́ ní ilé. A ń kẹ́gàn ìjọba àti àwọn àjọ míràn fún àwọn ihò ojú-òpópọ́nà, síbẹ̀ a ń ju ìdọ̀tí síwájú àwọn ẹnu-ọ̀nà ara wa. A ń retí ọ̀run lọ́dọ̀ àwọn tí ó wà ní ipò àṣẹ nígbà tí a ń gbé gẹ́gẹ́ bí èṣù ní àwọn igun kékeré wa. Nígbà tí orílẹ̀-èdè ṣubú lulẹ̀, a ń ṣe bí ẹni tí ìyàlẹ́nu bá — bí ẹni pé a kò ti dìbò, pẹ̀lú ọwọ́ wa, fún àwọn ìka tí ó ń fún ọrùn wa nísinsìnyí.

Ìwé Òfin Kì Í Ṣe Ìwé Tí Ó Wà Lórí Pẹpẹ — Ó Jẹ́ Dígí, Ìdánimọ̀ Rẹ.

Jẹ́ kí n mú ọ wo ojú sí ojú pẹ̀lú ìwé tí ó túmọ̀ ohun tí a jẹ ara wa lọ́wọ́ àti ohun tí a jẹ Nàìjíríà lọ́wọ́. Ìwé Òfin ti Orílẹ̀-èdè Olómìnira ti Nàìjíríà, 1999 (gẹ́gẹ́ bí a ti tún ṣe) kì í ṣe ohun ti ilé-ìṣẹ̀ǹbáyé. Ó jẹ́ májẹ̀mú alààyè láàrin ìwọ àti orílẹ̀-èdè rẹ. Ó sì bẹ̀rẹ̀ nípa sísọ fún ọ ní pàtàkì níbi tí agbára wà.

Abala 1 — Agbára-jùlọ ti Ìwé Òfin

Ka àwọn ọ̀rọ̀ wọnyẹn padà, ẹ̀yin ọ̀dọ́ arákùnrin àti arábìnrin mi. Ó jẹ́ Agbára-jùlọ. Ó jẹ́ Dídiwọ̀n. Lórí gbogbo àwọn aláṣẹ àti àwọn ènìyàn. Ìyẹn túmọ̀ sí pé sẹnétọ̀ kò sí lórí rẹ̀. Gómìnà kò sí lórí rẹ̀. Ọlọ́pàá kò sí lórí rẹ̀. Alága ìjọba ìbílẹ̀ kò sí lórí rẹ̀. Ọba ọjà kò sí lórí rẹ̀. Bẹ́ẹ̀ ni ọmọkùnrin tí ó wà lójú-pópó tí ó ń gba owó "ìdàrúkọ" tí kò bófin mu níbi ìdíwọ́ ọnà kò sí lórí rẹ̀. Ìwé Òfin di gbogbo ènìyàn — tàbí kò di ẹnikẹ́ni. Ìyẹn ni Ipò náà.

Abala 2 — Orílẹ̀-èdè Kan tí kò Lè Pínyà

Kò-lè-pínyà. Kò-lè-tú-ká. Ìyẹn túmọ̀ sí pé àyànmọ́ wa di pọ̀ ṣòkan bóyá a fẹ́ ẹ̀yà ara wa tàbí kì í ṣe. Igbo, Yorùbá, Hausa, Fulani, Ijaw, Tiv, Kanuri, Efik, Itsekiri — gbogbo ẹ̀jẹ̀ tí ó ń ṣàn ní ilẹ̀ yìí ń ṣàn nínú ara kannáà. Nígbà tí o jí kúrò ní Nàìjíríà, ìwọ kì í jí kúrò lọ́dọ̀ "wọn." Ìwọ ń jí kúrò ní inú ìyá ara rẹ.

Abala 14 — Agbára Ọba Jẹ́ ti ÌWỌ

Abala 14 ni ẹsẹ tí ó gbọ́dọ̀ kọsí ọkàn rẹ gẹ́gẹ́ bí orúkọ rẹ. Ó kéde pé Nàìjíríà jẹ́ "Ìpinlẹ̀ tí ó dá lórí àwọn ìlànà ti ìjọba tìwántìwá àti ìdájọ́ àwùjọ," ó sì kéde gẹ́gẹ́ bí èyí:

Ṣé o gbọ́? Agbára ọba jẹ́ ti ÌWỌ. Kì í ṣe ti Ilé Aṣòfin. Kì í ṣe ti Ààrẹ. Kì í ṣe ti àwọn baba-olùdarí ní Abuja tàbí Ado Ekiti. Ìjọba kò fi agbára fún ara rẹ̀ — ìwọ ni o fún ìjọba ní agbára. Ohun tí o fi fún, o lè bèèrè ìṣirò lórí rẹ̀. Ohun tí o fi fún, o lè béèrè ìdáhùn lórí rẹ̀. Ohun tí o fi fún, o gbọ́dọ̀ má fi sílẹ̀ mọ́ nítorí àpò ìrẹsì, aṣọ, ẹgbẹ̀rún kan tàbí méjì nàíra ní ọjọ́ ìbò tàbí ní àwọn ọjọ́ ṣáájú.

Abala 14(2)(b) sì ni ìwọ̀n tí gbogbo olùdarí gbọ́dọ̀ yẹ̀ wò: ààbò àti àlàáfíà àwọn ènìyàn ni yóò jẹ́ ète PÀTÀKÌ ti ìjọba. Kì í ṣe ọrọ̀ ara ẹni. Kì í ṣe àwọn ohun-ìní ní Dubai tàbí ilé ńlá ní London tàbí Switzerland. Kì í ṣe ọkọ̀ òfurufú aládàáni. Kì í ṣe àwọn ọmọ wọn tí ń kẹ́kọ̀ọ́ ní òde òkun nígbà tí àwọn ilé-ìwé ti gbogbo ènìyàn ń wó ní ilẹ̀ ìbílẹ̀. Ète PÀTÀKÌ náà. Ohunkóhun tí ó kéré ju jẹ́ ìbáṣe-òfin tí ó gbọ́dọ̀ pàdé ìwọ̀n ìṣirò.

Àwọn Ìwà Orílẹ̀-èdè Tí A Ti Sìnkú Aláàyè

Abala 23 ti Ìwé Òfin wa ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìwà orílẹ̀-èdè méje tí a ti pinnu láti fi kọ́ Nàìjíríà:

Ìṣe Òfin, Ìdúnnú Ọkàn, Iyì Iṣẹ́, Ìdájọ́ Àwùjọ, Ìfaradà Ìsìn, Ìgbáralé, àti Ìfẹ́ Orílẹ̀-èdè.

Wo àkọsílẹ̀ náà. Wo ojú-pópó wa nísinsìnyí. Wo àwọn ilé-iṣẹ́ wa nísinsìnyí. Wo àwọn ìjọ àti àwọn mọ́sálásí wa nísinsìnyí. Wo dígí.

1. Ìṣe Òfin— síbẹ̀ a ń fò lójú-òpó, a ń ré ìmọ́lẹ̀ ọkọ̀, a sì ń pe ní "ọgbọ́n."
2. Ìdúnnú Ọkàn— síbẹ̀ a ń yìn ọkùnrin tí ó "ṣe ó" láìbèèrè bí.
3. Iyì Iṣẹ́— síbẹ̀ a fi ẹrín kọ́ àgbẹ̀, a kọ́ rúbutu jẹ́ erùpẹ̀, a sì sin onìbàjẹ́ ní ọlọ́run.
4. Ìdájọ́ Àwùjọ— síbẹ̀ a yí ojú padà nígbà tí a ń lu àwọn aláìní, agbára ìfìyàjẹni sì ń jọba, ṣùgbọ́n a ń fọwọ́pàtẹ́ nígbà tí àwọn ọlọ́rọ̀ bá sá lọ tàbí àpò bá kún láìbèèrè ẹni tí ó pàdánù.
5. Ìfaradà Ìsìn— síbẹ̀ a lo orúkọ Ọlọ́run láti pín ohun tí Ọlọ́run ṣẹ̀dá gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan.
6. Ìgbáralé— síbẹ̀ a tọrọ, a sàádúmọ̀, a "sopọ̀," a ta káàdì ìbò wa, a sì ń sọ pé, "ẹ kú àbọ̀ sí Nàìjíríà" tàbí ọ̀rọ̀ ìbànújẹ́, "èyí ni Nàìjíríà."
7. Ìfẹ́ Orílẹ̀-èdè— síbẹ̀ a fi Nàìjíríà bú ní àárọ̀, a sì wà ní ìlà fún ìwé-èrí rẹ̀ ní ọ̀sán; a fi ẹ̀sùn pa Nàìjíríà, a ti gbàgbé pé ó jẹ́ kẹ̀kẹ́ kan tí kò lè wa ara rẹ̀, a sì wà nínú àìmọ̀kan ti òtítọ́ pé àwọn alábòójútó ni wọ́n ń yí àti dárí ọkọ̀.

Èyí ni èrò tí ó dá ní orí. Èyí ni àìpé tí a ti bẹ̀rẹ̀ sí pe ní àfojúsùn, tí a sì wọ̀ ní agbada, danshiki, tí a sì pè ní "Ìjọba Tìwántìwá."

Ìjọba Tìwántìwá Kì Í Ṣe Ọ̀pọ̀-Fún-Gbogbo-Eni

Èyí ni òtítọ́ kan tí mo ti gbé fún àkókò pípẹ́ àti èyí tí mo ti gbé sí ojú-ìwé àkọ́kọ́ ti ìgbéraga mi láti mú àfojúsùn jí: Ìjọba tìwántìwá kì í ṣe ọ̀pọ̀-fún-gbogbo-eni. Ohun tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Washington kò ní ṣiṣẹ́ ní Wukari láìfọwọ́sí. Ohun tí ó bá London mu lè fún Lagos. A ti ń wọ aṣọ àjèjì sí ara Afírika, a sì ń ṣe ìyàlẹ́nu pé kí ní ó ya níbi gbogbo.

Ìjọba tìwántìwá gbọ́dọ̀ wọ̀n láti bá èrò àwùjọ wa lóòní mu. A gbọ́dọ̀ ge aṣọ wa gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n wa. Ìjọba tìwántìwá gbọ́dọ̀ wọ̀n láti bá Nàìjíríà mu — àṣà wa, iyì wa, àwọn ìwà ìgbàatijọ́ wa tí ó kọ́ wa pé iṣu olè ní inú, pé àgbàlagbà tí ó parọ́ pàdánù àpótí rẹ̀, pé àwùjọ ni ó gbé ọmọ. A gbọ́dọ̀ wo àti igbesẹ̀ wo ìtọ́jú àwọn àìpé tí ó ti dé bí ilé rẹ̀ tí ó sì ń gbé pẹ̀lú wa bí ẹni pé wọ́n jẹ́ àfojúsùn.

Bí a ti ní i nísinsìnyí — ìjọba tìwántìwá ti a dàrú-dìpé-fín-fín lórí àwùjọ tí ó ti gbọgbẹ́ — ni pàtàkì ohun tí ó mú wa sí inú ìdàrúdàpọ̀ yìí. Títí tí èrò wa yóò fi gbà ìwòsàn, kò sí ìbò tí yóò gba wá là. Títí tí iyì wa yóò fi pa dà bọ̀ sípò, kò sí ìbò tí yóò gba wá padà.

Abala 24 — Iṣẹ́ Rẹ Kì Í Ṣe Ohun Yíyàn

Nísinsìnyí, abala tí ó mú gbogbo rẹ̀ wá sí ilé. Abala 24 ti Ìwé Òfin kéde:

Kà á. Kà á padà. Kà á títí yóò fi wọ inú egungun rẹ.

Wọnyí ni àwọn ohun tí o GBỌ́DỌ̀ ṢE. Nísinsìnyí kọ́ àwọn ohun tí o KÒ GBỌ́DỌ̀ ṢE láti ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn:

• MÁ tẹ Ìwé Òfin lẹ́sẹ̀ tàbí dárí àwọn tí ó ṣe bẹ́ẹ̀ jì.
• MÁ ba orúkọ rere Nàìjíríà jẹ́ pẹ̀lú ìwà ìbàjẹ́, ìwà ọ̀daràn-orí-ayélujára, tàbí àwọn ọ̀nà àárò tí ó ń fi iṣẹ́ òtítọ́ kanra.
• MÁ fi iyì arákùnrin tàbí arábìnrin rẹ ṣòfò nítorí ẹ̀yà rẹ̀, ìsìn rẹ̀, tàbí èdè rẹ̀.
• MÁ jókòó láìṣe nǹkan nínú àwùjọ rẹ nígbà tí ó ń bàjẹ́, kí o sì kẹ́gàn Abuja tàbí Aso Rock.
• MÁ ààbò bo àwọn ọ̀daràn lọ́wọ́ òfin nítorí pé wọ́n jẹ́ "tí ọ."
• MÁ fi owó-orí rẹ pamọ́ kí o sì kẹ́gàn ìjọba fún àwọn àpò òfo.

Nígbà tí o bá mọ àwọn ohun tí o GBỌ́DỌ̀ ṢE àti àwọn ohun tí o KÒ GBỌ́DỌ̀ ṢE, o di ẹni tí ó yẹ láti béèrè ìṣirò lọ́wọ́ àwọn mìíràn. O kò lè béèrè ìdúnnú ọkàn lọ́wọ́ sẹnétọ̀ nígbà tí o ń jagbé ní ilé-ọjà rẹ. O kò lè béèrè ìṣípayá lọ́wọ́ gómìnà nígbà tí o ń da ìwé ìgbasílẹ̀ rẹ pò. Ìṣirò bẹ̀rẹ̀ nínú dígí kí ó tó dé ìfò-ohùn tàbí ojú-pópó.

Nation of Justice — Ìdí Tí A Fi Dúró

Èyí jẹ́ ara àwọn ìpàdé tí ó mú mi dásílẹ̀ Nation of Justice. A wà láti ṣe ìgbéraga ìmọ̀-àfojúsùn ti àwọn aráàlú lórí ojúṣe wọn — sí ara wọn àti sí Orílẹ̀-èdè tí wọ́n pè ní Orílẹ̀-èdè wọn. A kì í wà láti jà pẹ̀lú ìjọba. A wà láti ràn ìjọba lọ́wọ́ láti rí àti ṣe ohun tí ó yẹ fún ìtẹ̀síwájú jálẹ̀ orílẹ̀-èdè dípò kí ó rì sínú ẹrẹ̀ ìwà ìbàjẹ́ àti àkójọpọ̀ ọrọ̀ ara-ẹni tí ó ti dìmú wa fún àkókò pípẹ́.

A gbà gbọ́ nínú Nàìjíríà níbi tí:

1. Agbára ọba jẹ́ ti àwọn ènìyàn nítòótọ́, gẹ́gẹ́ bí Abala 14 ti ṣèlérí.
2. Ìwé Òfin jẹ́ agbára-jùlọ lórí àpò gbogbo ọkùnrin àti tábìlì gbogbo baba-olùdarí, gẹ́gẹ́ bí Abala 1 ti pàṣẹ.
3. Orílẹ̀-èdè wa tí kò lè pínyà ní iyì ní ìṣe, kì í ṣe nínú orin nìkan, gẹ́gẹ́ bí Abala 2 ti kéde.
4. Àwọn ìwà orílẹ̀-èdè méje ti Abala 23 kì í ṣe ọ̀rọ̀ ti ilé-ìṣẹ̀ǹbáyé bí kò ṣe ìṣe ojoojúmọ́.
5. Iṣẹ́ olúkúlùkù aráàlú lábẹ́ Abala 24 ni a ń gbé, kì í ṣe pé a kàá nìkan.

Nígbà tí àwọn aráàlú bá jí, ìjọba yóò tọ́ ẹ̀hìn rẹ̀ sókè. Nígbà tí àwọn ènìyàn bá kọ̀ láti gba abẹ̀tẹ́lẹ̀, a yóò fi ipá mú àwọn olóṣèlú láti ṣe iṣẹ́. Nígbà tí ìṣirò bá di afẹ́fẹ́ tí a ń mí, àwọn olè yóò ní àrùn àárẹ̀ tí wọn kò lè padà bọ̀ kúrò ní inú rẹ̀. Ìbẹ̀rù ìṣirò ni ìbẹ̀rẹ̀ ìlù ìdájọ́ òdodo fún gbogbo ènìyàn.

Ìyípadà Wà Nínú Ọkàn

Nítorí náà gbọ́ mi, ọ̀dọ́ Nàìjíríà. Ìyípadà tó tóbi jùlọ kì í ṣe ní ojú-pópó — bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ojú-pópó ní àkókò rẹ̀. Ìyípadà tó tóbi jùlọ wà nínú ọkàn. Ọjọ́ tí a bá dáwọ́ dúró fún olùgbàlà tí a sì bẹ̀rẹ̀ síi di àwọn aráàlú tí Ìwé Òfin wa ṣe àpèjúwe — ìyẹn ni ọjọ́ tí Nàìjíríà dìde.

Ọ̀tá kò sí lókè nìkan. Ọ̀tá náà ń gbé pẹ̀lú nínú ìwà wa, àwọn àwíjàre wa, ìkórìíra ẹ̀yà wa, àìsùúrù wa, ìfẹ́ wa láti fọwọ́pàtẹ́ fún àwọn olè tí wọ́n pín orúkọ-ìdílé wa.

Ṣùgbọ́n ìròyìn rere — ìhìnrere tí mo wá láti gbé jáde — ni èyí: ọwọ́ kannáà tí ó kọ́ àpàpọ̀ lè ṣí i pa dà. Ọkàn tí ó gba àìpé gẹ́gẹ́ bí àfojúsùn lè kọ̀ ọ́ pẹ̀lú. Ohùn tí ó ti ń kígbe fún ẹgbẹ́ kan lè kọ́ láti kígbe fún ìlànà kan. Ojú tí ó ti wo ibi tí ó sì yí ojú padà lè kọ́ láti wo ó lójú kí ó sì sọ pé, "Kì í ṣe ní Nàìjíríà mi."

Ìpèẹ Ìkẹ́yìn

Sí olúkúlùkù ọ̀dọ́ Nàìjíríà tí ó ń ka èyí — akẹ́kọ̀ọ́, oníṣòwò, oníṣẹ́-ọwọ́, akẹ́kọ̀ọ́ ti pari ìwé, alábàápàdé, alala:

1. Ka Ìwé Òfin rẹ. Pàápàá Abala 1, 2, 14, 23, àti 24. Ṣe wọ́n ní àsọtẹ́lẹ̀ ojoojúmọ́ rẹ.
2. Mú ara rẹ ní ìṣe. O kò lè fi ohun tí o kò ní fún. Ṣe ohun tí o ń wàásù.
3. Kọ̀ abẹ̀tẹ́lẹ̀ — bóyá ₦2,000 ní ọjọ́ ìbò tàbí ₦200 mílíọ̀nù ní ipò àṣẹ.
4. Dáàbò bo àwùjọ rẹ kí o tó bèèrè àfojúsùn Abuja.
5. Béèrè ìṣirò àìpé , bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èyí tí ó wà nínú dígí ara rẹ.
6. Darapọ̀ mọ́ Ìmọ́lẹ̀-òòrùn bí Nation of Justice tí ó wà láti jí, kì í ṣe láti tan ènìyàn jẹ.
7. Ṣe Ìjọba Tìwántìwá tí ó bá Nàìjíríà mu — kì í ṣe èyí tí ó ń fi wa ṣe ẹlẹ́yà.

Nígbà tí ìyípadà nínú èrò wa bá kẹ́sẹ járí, ìyípadà tòótọ́ yóò bẹ̀rẹ̀ síi mú ìrísí — fún ètò ọrọ̀-ajé wa, fún ìdàgbàsókè àwùjọ wa, fún àṣà wa, fún àwọn ọmọ ọmọ wa. A ó sì padà wo ẹ̀hìn ní ìkẹ́yìn kí a sì sọ pé: a kò dúró fún olùgbàlà. A di ọ̀kan — papọ̀.

Àti nígbà tí mo bá pinnu lẹ́yìn-ọ̀-rẹ̀ láti béèrè àwọn ìbò yín, ìgbà náà ni o yóò mọ̀ pé ìpè ni fún ọ sí iṣẹ́ bí kò ti rí rí.